Objawy niedoboru witaminy D w organizmie – co powoduje deficyt i jakie są jego symptomy?

Objawy niedoboru witaminy D w organizmie są jednym z najczęściej bagatelizowanych problemów zdrowotnych w Polsce. Tymczasem zgodnie z aktualnymi wytycznymi eksperckimi nawet większość populacji może mieć stężenie 25(OH)D poniżej wartości optymalnych. Niedobór ten nie dotyczy wyłącznie kości – wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego, nerwowego, mięśniowego i sercowo-naczyniowego.

Objawy niedoboru witaminy D mogą być nieswoiste i rozwijać się stopniowo, dlatego kluczowe znaczenie ma diagnostyka laboratoryjna.

Czym jest witamina D i dlaczego jej niedobór jest tak powszechny?

Witamina D to grupa związków steroidowych rozpuszczalnych w tłuszczach – obejmuje przede wszystkim witaminę D2 oraz witaminę D3. W organizmie człowieka dominującą rolę pełni witamina D3 (cholekalcyferol), syntetyzowana w skórze pod wpływem promieniowania UVB.

Proces aktywacji witaminy D zachodzi w dwóch etapach – w wątrobie powstaje 25-hydroksywitamina D, a następnie w nerkach jej biologicznie aktywna forma – kalcytriol.

W warunkach klimatycznych Polski synteza skórna jest efektywna głównie w miesiącach letnich. Od października do kwietnia produkcja witaminy D jest minimalna, a dieta pokrywa jedynie niewielką część zapotrzebowania.

Niedobór witaminy D – objawy

Objawy niedoboru witaminy D rozwijają się stopniowo i często są interpretowane jako przemęczenie lub spadek odporności.

• przewlekłe zmęczenie i osłabienie
• bóle mięśni i kości
• skurcze mięśni
• zwiększona podatność na infekcje

Niski poziom witaminy D może prowadzić do zaburzeń wchłaniania wapnia oraz wtórnej nadczynności przytarczyc, co wpływa na metabolizm kości.

Niedobór witaminy D – objawy neurologiczne i psychiczne

Receptory witaminy D znajdują się także w strukturach mózgu. Badania wskazują na związek pomiędzy niskim poziomem witaminy D a zaburzeniami nastroju.

• obniżenie nastroju
• pogorszenie koncentracji
• zwiększona podatność na depresję
• przewlekłe zmęczenie psychiczne

Niedobór witaminy D bywa również wiązany z zaburzeniami metabolizmu glukozy oraz zwiększonym ryzykiem cukrzycy typu 2.

Brak witaminy D – objawy u dzieci i dorosłych

Objawy niedoboru witaminy D mogą różnić się w zależności od wieku.

U dzieci długotrwały niedobór może prowadzić do krzywicy, zaburzeń wzrostu oraz deformacji kostnych.

U dorosłych dominują zaburzenia mineralizacji kości, takie jak osteomalacja i osteoporoza. Niedobór witaminy D może także prowadzić do osłabienia mięśni i zwiększać ryzyko upadków u osób starszych.

Skutki niedoboru witaminy D

Skutki niedoboru witaminy D obejmują nie tylko układ kostny. W literaturze naukowej opisuje się również powiązania z chorobami metabolicznymi i autoimmunologicznymi.

• zwiększone ryzyko osteoporozy
• zaburzenia odporności
• choroby autoimmunologiczne
• zaburzenia metaboliczne

Interpretacja poziomu witaminy D

Stężenie 25(OH)D	Interpretacja
<10 ng/ml	ciężki niedobór
10–20 ng/ml	umiarkowany niedobór
20–30 ng/ml	poziom suboptymalny
30–50 ng/ml	poziom optymalny
>100 ng/ml	potencjalna toksyczność

Niedobór D3 – czy to to samo?

Określenie niedobór D3 odnosi się do niedoboru cholekalcyferolu oraz jego metabolitu 25(OH)D. Ponieważ witamina D3 jest główną i najlepiej przyswajalną formą witaminy D, jej deficyt odpowiada za większość objawów niedoboru.

Co powoduje niedobór witaminy D?

Najważniejsze przyczyny niedoboru witaminy D to ograniczona ekspozycja na promieniowanie UVB oraz niewielka podaż witaminy D w diecie.

• mała ekspozycja na słońce
• otyłość
• zaburzenia wchłaniania jelitowego
• choroby wątroby i nerek
• podeszły wiek
• ciąża i laktacja

Diagnostyka – jak badać poziom witaminy D?

Podstawowym badaniem jest oznaczenie stężenia 25(OH)D w surowicy krwi. Za niedobór uznaje się wartości poniżej 20 ng/ml, natomiast poziom optymalny mieści się w zakresie 30–50 ng/ml.

Badanie zaleca się szczególnie osobom z grup ryzyka oraz osobom stosującym suplementację.

Suplementacja witaminy D

W Polsce suplementacja witaminy D jest rekomendowana szczególnie w okresie jesienno-zimowym.

Dawkowanie dla dorosłych najczęściej mieści się w przedziale:

• 800–2000 IU dziennie u zdrowych dorosłych
• wyższe dawki mogą być stosowane w przypadku niedoboru pod kontrolą lekarza

Należy pamiętać, że witamina D jest magazynowana w organizmie, dlatego nadmierna suplementacja może prowadzić do hiperkalcemii.

Produkty Oleofarm – wsparcie suplementacji

W odpowiedzi na powszechny problem niedoboru witaminy D powstała linia preparatów D-Vitum zawierających witaminę D3 rozpuszczoną w oleju, co sprzyja jej wchłanianiu.

• D-Vitum forte 2000 j.m.
• D-Vitum forte Max 4000 j.m. K2

Dla najmłodszych dostępny jest preparat D-Vitum witamina D dla niemowląt 400 j.m.

Bibliografia

• Płudowski P. i wsp. Guidelines for preventing and treating vitamin D deficiency – 2023 update in Poland.
• Pettifor J.M., Thandrayen K., Thacher T.D. Vitamin D deficiency and nutritional rickets in children.
• Berridge M.J. Vitamin D deficiency and diabetes.
• Gunton J.E., Girgis C.M. Vitamin D and muscle.
• Parker G.B. i wsp. Vitamin D and depression.
• Kim Y., Je Y. Vitamin D intake and breast cancer risk.
• Feldman D. i wsp. The role of vitamin D in reducing cancer risk.
• Ciborowska H., Rudnicka A. Dietetyka. PZWL.