Ostropest plamisty – skład, działanie i rola w ochronie wątroby

Rośliny i ich lecznicze właściwości od wieków stanowią obiekt zainteresowania badaczy. Jedną z najbardziej cenionych jest ostropest plamisty, znany z pozytywnego wpływu na zdrowie i funkcjonowanie wątroby. Wraz z rozwojem współczesnej nauki coraz lepiej rozumiemy, dlaczego ta roślina od lat cieszy się tak dużym uznaniem. W poniższym artykule przyglądamy się temu, co na temat ostropestu mówią najnowsze badania, jakie składniki odpowiadają za jego właściwości oraz kiedy należy wstrzymać się od stosowania preparatów zawierających go w składzie.

Czym jest ostropest plamisty?

Ostropest plamisty (Silybum marianum) to roślina należąca do rodziny astrowatych, o kolczastych liściach w białe plamki i charakterystycznych fioletowych kwiatach (wyglądem zbliżony jest to ostu). Naturalnie występuje na terenie śródziemnomorskim – na południu Europy, północy Afryki, a także w środkowo-zachodniej Azji.

Ze względu na zawartość związków biologicznie czynnych, ostropest od lat cieszy się zainteresowaniem wśród osób poszukujących naturalnych metod wspierania organizmu. Surowcem farmaceutycznym są dojrzałe owoce pozbawione puchu kielichowego, których ekstrakt znalazł zastosowanie m.in. w farmakologii czy kosmetologii.

Skład i właściwości ostropestu plamistego

Główną grupą związków zawartych we wspomnianych owocach ostropestu plamistego są flawonolignany nazywane potocznie sylimaryną. W jej skład wchodzą następujące substancje:

• sylibina A i B – najsilniejszy ze związków;
• izosylibina A i B;
• sylidianina;
• sylikrystyna;
• taksyfolina.

Oprócz powyższych owoce ostropestu zawierają także flawonoidy, takie jak apigeninę czy kwercetynę, kwasy tłuszczowe, fitosterole oraz olejki eteryczne.

Liczne doniesienia naukowe wskazują na wielokierunkowy wpływ ostropestu plamistego na zdrowie i prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Wśród najważniejszych na uwagę zasługują:

• wpływ na utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi;
• ochrona DNA, białek i lipidów przed uszkodzeniem oksydacyjnym;
• wspomaganie zdrowia serca;
• działanie ochronne na wątrobę;
• wpływ na regenerację hepatocytów;
• wpływ na prawidłową produkcję żółci.

Wpływ ostropestu na wątrobę – co mówią badania?

Ostropest plamisty jest przede wszystkim kojarzony ze zdrowiem wątroby i to właśnie na tym aspekcie chcemy się skupić. Poniżej prezentujemy najważniejsze wnioski z kilku świeżych przeglądów badań.

W przeglądzie z 2024 roku (Jaffar i wsp.) podkreślono, że sylimaryna wykazuje szerokie działanie ochronne na wątrobę. Autorzy opisali jej silne właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne, zdolność do stabilizowania błon hepatocytów oraz wspierania ich regeneracji. Co więcej podkreślili, że w badaniach klinicznych suplementacja sylimaryną wiązała się z obniżeniem poziomów enzymów wątrobowych i korzystnymi zmianami u pacjentów z przewlekłymi chorobami wątroby, takimi jak MAFLD. Jednocześnie wskazano na ograniczoną biodostępność sylimaryny i potrzebę dalszych badań, aby jednoznacznie potwierdzić jej skuteczność i ustalić optymalne dawkowanie.

Kolejny przegląd systematyczny (Martinez i wsp. z 2023 roku) został poświecony w całości wpływie sylimaryny na enzymy wątrobowe. Autorzy przeanalizowali 29 badań klinicznych obejmujących 3 846 – w 65,5% badań suplementacja sylimaryną prowadziła do spadku ALT, AST i/lub ALP, co potwierdza jej potencjalne działanie hepatoprotekcyjne. W 20,7% prac nie odnotowano zmian, a w 13,8% obserwowano wzrost enzymów, najczęściej niewielki i związany z dawką lub stanem klinicznym pacjentów. Największe obniżenie ALT i AST dotyczyło osób z MAFLD, NASH, urazami, hipoksją czy COVID-19, podczas gdy u pacjentów z przewlekłym WZW C efekt był minimalny lub żaden. Ogółem przegląd wskazuje, że sylimaryna może poprawiać parametry wątrobowe, choć jej skuteczność zależy od dawki, czasu stosowania i rodzaju choroby wątroby.

W narracyjnym przeglądzie z 2020 roku (Gillessen i Schmidt) podkreślono, że sylimaryna wykazuje wielokierunkowe działanie ochronne na wątrobę, obejmujące silne właściwości przeciwutleniające, przeciwzapalne i antyfibrotyczne. Autorzy wskazują, że w licznych badaniach klinicznych stosowanie sylimaryny wiązało się z obniżeniem poziomów ALT i AST, poprawą parametrów funkcji wątroby oraz łagodzeniem objawów u pacjentów z takimi schorzeniami jak MAFLD, alkoholowa choroba wątroby czy uszkodzenia polekowe. Przegląd podkreśla również dobre bezpieczeństwo sylimaryny i jej potencjalną przydatność jako terapii wspomagającej, szczególnie w stanach zwiększonego stresu oksydacyjnego oraz we wczesnych etapach chorób wątroby.

Podsumowując, dostępne dowody naukowe konsekwentnie wskazują, że sylimaryna może wspierać zdrowie wątroby poprzez redukcję stresu oksydacyjnego, poprawę parametrów biochemicznych i ochronę hepatocytów. Choć potrzebne są dalsze badania, obecne wyniki jednoznacznie sugerują, że ostropest plamisty może stanowić cenne uzupełnienie profilaktyki i terapii wspomagającej w wielu chorobach wątroby.

Suplementacja

Na rynku dostępne są liczne formy preparatów na bazie ostropestu plamistego. Najczęściej można spotkać tabletki, kapsułki, susz, postać płynną oraz olej.

Ze względu na brak oficjalnych rekomendacji dotyczących dawkowania zaleca się postępowanie zgodnie ze wskazaniami na etykiecie produktu.

Przeciwwskazania

Preparaty na bazie ekstraktu z ostropestu plamistego są ogólnie uważane za bezpieczne i dobrze tolerowane. Ze względu na brak badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania sylimaryny u dzieci, niewskazane jest podawanie preparatów ją zawierających poniżej 12. roku życia. Nie zaleca się także przyjmowania preparatów z ostropestem przez kobiety w ciąży i karmiące piersią.

Piśmiennictwo:

• Nurzyńska-Wierdak R., Dyduch J., Sawicka A. i wsp.: Ostropest plamisty (Silybum marianum [L .] Gaertn.) – fitochemia i efekty terapeutyczne. Ann Hortic, 2018, 28, DOI: 10.24326/ah.2018.4.2
• Zhang X., Liu M., Wang Z. i wsp.: A review of the botany, phytochemistry, pharmacology, synthetic biology and comprehensive utilization of Silybum marianum. Front Pharmacol, 2024, 15, https://doi.org/10.3389/fphar.2024.1417655
• https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-silybum-marianum-l-gaertn-fructus_en.pdf [dostęp: 11.12.2025]
• Jaffar H. M., Al.-Asmari F., Khan F. A. i wsp.: Silymarin: unveiling its pharmacological spectrum and therapeutic potential in liver diseases – a comprehensive narrative review. Food Sci Nutr, 2024, 12, 3097-3111
• Martinez E. C., Herrera D., Mogan S. i wsp.: Impact of silymarin supplements on liver enzyme levels: a systematic review. Cureus, 2023, 15, DOI 10.7759/cureus.47608
• Wnęk D.: Ostropest plamisty: Właściwości i korzyści zdrowotne. Na co pomaga ostropest plamisty? [za:] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/332427,ostropest-plamisty-wlasciwosci-i-korzysci-zdrowotne-na-co-pomaga-ostropest-plamisty [dostęp: 11.12.2025]
• Gillessen A., Schmidt H. H. J.: Silymarin as supportive treatment in liver diseases: a narrative review. Adv Ther, 2020, 37, 1279-1301